Montanus Brugge / 35 jaar Montanus
Lustrumjaar 2026 – 2027
35 jaar Montanus vzw
Collegium Medico-Historicum Brugense. In het lustrum-academiejaar 2026 – 2027 viert het medisch-historisch genootschap Montanus haar vijfendertigjarig bestaan.
Door Dr. William De Groote, voorzitter Montanus vzw
Alles begon tijdens de openingsreceptie van het kunstcentrum Oud Sint-Jan in de zomer van 1992. Daar werd, uitgaande van een gedeelde zorg voor het Brugs medisch-historisch patrimonium, een eerste Montanus-cel gevormd. Deze werd genoemd naar Brugges meest gerenommeerde renaissance-arts Thomas Vandenberghe, gelatiniseerd Montanus.
- Opgericht in 1992
- Lustrumjaar 2026 – 2027
1992
Eerste Montanus-cel opgericht in Oud Sint-Jan
1994
Start van de jaarlijkse lente- en herfstsymposia
400+
Enthousiaste toehoorders per symposium
600+
Toehoorders op de voorjaarsmeeting 2024
1992
Het ontstaan van het Collegium
De pioniers waren dr. Robert Pannier, dr. William De Groote, kanunnik Vandenbulcke en ziekenhuisdirecteur Maurice Van Oyen.
Deze kerngroep werd snel uitgebreid met prof. dr. Luc Calliauw, dr. Guy Van Renynghe en hospitaalzuster Marie-Paule Jacques.
De maandelijkse vergaderingen van de werkgroep Montanus gingen door in het klooster van de hospitaalzusters op de Sint-Janssite. Nog hetzelfde jaar werden de statuten van de vzw Montanus opgesteld. Robert Pannier werd de stichtend voorzitter, Luc Calliauw de ondervoorzitter en William De Groote de eerste secretaris.
Het Collegium Medico-Historicum Brugense was een feit. Als doel van de vereniging werd vooropgesteld een actieve bijdrage te leveren aan de studie van de geneeskunde en de geneeskundige wetenschappen, van het hospitaalwezen, de ziekenzorg en de farmacie.
Tot de doelstellingen behoorden ook de conservering van het Brugs medisch-historisch patrimonium en natuurlijk het inrichten van symposia en tentoonstellingen.
1993 – 2002
Eerste tentoonstelling en symposia
Dit laatste werd reeds in 1993 geactiveerd met het inrichten van een eerste succesvolle tentoonstelling in de ziekenzalen van het 19de-eeuwse Sint-Janshospitaal: ‘De lente van de geneeskunde’. Deze expositie bracht een overzicht van de evolutie van de geneeskunde tussen 1850 en 1950.
De flyers van de eerste Montanus-tentoonstelling ‘De lente der geneeskunde’ in 1993 en van het lentesymposium 2002 ter gelegenheid van Brugge Culturele Hoofdstad van Europa.
In 1994 werd gestart met de jaarlijkse lente- en herfstsymposia, die op woensdagavond doorgingen in de Simon Stevinzaal van het kunstcentrum Oud Sint-Jan.
Vanaf 1997 werden de teksten van deze symposia uitgegeven in de ‘Tijdingen Montanus’.
In het kader van Brugge Culturele Hoofdstad 2002 werden twee dagvullende symposia georganiseerd. Het lentesymposium 2002, in een co-organisatie met de Societas Historicae Medicinae Belgicae, over de evolutie van het ‘Medisch denken’. Het herfstsymposium 2002 werd een co-organisatie met de Kring voor de Geschiedenis van de Farmacie in de Benelux over ‘De evolutie van de farmacie in de lage landen’.
2006 – 2011
Groei, publicaties en een absoluut hoogtepunt
In 2006 werd een bestuurswissel doorgevoerd. Dr. William De Groote werd voorzitter, dr. Michel Deruyttere secretaris en dr. Robert Pannier werd gehuldigd als erevoorzitter.
Wegens het stijgend succes van de Montanussymposia was er vanaf 2006 ook nood aan een grotere vergaderruimte. Via een samenwerking met de Vrienden van de Musea Brugge gingen de meetings door op 1 mei en 11 november in de Vriendenzaal van het Groeningemuseum.
De erevoorzitter vervolledigde tijdens de volgende jaren zijn studie over de geneeskunde in de 17de eeuw in Brugge en publiceerde in 2008 zijn standaardwerk ‘Van gissen naar weten’.
In datzelfde jaar waren de Tijdingen 2008 bijzonder. Ze bevatten zowel de Latijnse tekst van de ‘Pestis Brugana’ van Thomas Montanus, alsook de Nederlandse vertaling ervan.
De titelpagina van het boek van erevoorzitter Robert Pannier ‘Van gissen naar weten’, over de geneeskunde in Brugge in de 17de eeuw.
De Tijdingen 2008 bevatten zowel de Latijnse als de Nederlandse tekst van de ‘Pestis Brugana’ van Thomas Montanus.
Tijdens het Open Monumentenweekend 2009 organiseerde de werkgroep Montanus lezingen en geleide wandelingen onder het thema ‘De verdwenen klinieken in Noord-Brugge’.
Een absoluut hoogtepunt was in 2011 de grote tentoonstelling die doorging op de zolders van het Hospitaalmuseum Sint-Jan: ‘Van chirurgijns tot pestheiligen’, die een uniek overzicht bracht van de geneeskunde tijdens het Ancien Régime in Brugge.
Bij de opening van deze tentoonstelling schonk het Collegium Medico-Historicum Brugense een schilderij van de Brugse stadsgeneesheer François Rapaert (1510 – 1587) aan de stad Brugge, dit als een symbolische teaser om het klooster van de hospitaalzusters te integreren in het Hospitaalmuseum Sint-Jan en ook om nog meer de nadruk te leggen op de Brugse medische geschiedenis.
Tijdens de openingszitting van de tentoonstelling ‘Van chirurgijns tot pestheiligen’ werd door de vzw Montanus een schilderij van stadsgeneesheer François Rapaert aan toenmalig burgemeester Patrick Moenaert overhandigd, als teaser om in het Hospitaalmuseum meer aandacht te krijgen voor de Brugse medische geschiedenis.
De affiches van de tentoonstelling ‘Van chirurgijns tot pestheiligen’ uit 2011 en van het driedaags symposium ‘Oorlog en trauma’ uit 2013.
2011 – 2015
Dagvullende symposia en het borstbeeld van Montanus
In de slipstream van deze tentoonstelling werd gestart met de organisatie van tweejaarlijkse dagvullende symposia, georganiseerd op de VIVES-campus te Brugge:
- In 2011 ‘De geneeskunde in de 16de en de 17de eeuw’.
- In 2013, in samenwerking met het In Flanders Fields Museum en het Museum Dr. Guislain, ‘De geneeskunde in WO I – Oorlog en trauma’.
- En in 2015 ‘Napoleon en de krijgsgeneeskunde’.
In 2015 werd ook geparticipeerd aan de tentoonstelling ‘Body Worlds’.
In 2015 organiseerde Montanus vzw het dagvullend symposium over ‘Napoleon en de krijgsgeneeskunde’ en participeerde aan de tentoonstelling ‘Body Worlds’.
Vanaf 2012 werden specifiek voor de Montanusleden de voorjaarssymposia opgestart in de Pelikaanzaal op de campus SFX van het AZ Sint-Jan, waar enerzijds meer gespecialiseerde medisch-historische onderwerpen werden behandeld en anderzijds de boekpublicaties van Montanusleden werden voorgesteld.
In 2015 ging een oude Montanusdroom in vervulling met de realisatie van het borstbeeld van Thomas Montanus op de hospitaalsite.
Dr. Robert Pannier had zich jarenlang, tevergeefs, ingezet voor het plaatsen van een beeld op de Sint-Janssite, als eerbetoon aan de hospitaalzusters. Dit als dank voor hun 800 jaar onbaatzuchtige inzet voor de zieke en behoeftige Bruggeling.
Nadat in 2013 de stad Diksmuide, de geboortestad van Thomas Vandenberghe, als hommage aan Montanus een nieuw borstbeeld plaatste in hun stadspark, kon een langdurige discussie opgestart worden met de Stad Brugge. Deze onderhandelingen resulteerden in de schenking door de werkgroep Montanus van een analoog borstbeeld aan de stad Brugge, dat onthuld werd op 25 april 2015.
Het borstbeeld van Thomas Montanus op de Sint-Jan Hospitaalsite.
2017
25 jaar Montanus
Bij de viering van 25 jaar Montanus vzw in 2017 bestond de raad van bestuur uit: William De Groote voorzitter, Johan Mattelaer ondervoorzitter, Michel Deruyttere secretaris, Frans Patou penningmeester, Luc Calliauw, Johan Boelaert, Albert Clarysse, Paul Defoort, Bob Van Haverbeke, Ludo Meulebrouck, Erik Muls en Bert Gevaert.
De raad van bestuur van de vzw Montanus in 2008.
Na 25 jaar kon gesteld worden dat het Collegium Medico-Historicum Brugense duidelijk zijn plaats had ingenomen tussen de andere Brugse geschiedkundige genootschappen. Dit succes was te danken aan het feit dat medisch historici steeds op zoek zijn naar de mens achter de feiten in de geschiedenis. De geschiedenis van de mensheid wordt immers in een belangrijke mate beïnvloed door de mentale en fysieke gezondheid van zowel de geschiedenis bepalende individuen als deze van bepaalde bevolkingsgroepen.
Het jubileumjaar 2017 werd afgesloten met een dagvullend symposium over ‘850 jaar ziekenzorg in Brugge’.
Symposium 25 jaar Montanus vzw op de Campus Vives.
2018 – 2021
Het borstbeeld van dr. Isaac De Meyer
Een nieuw target voor de werkgroep werd nu het realiseren van een tweede borstbeeld op de Sint-Janssite, voor dr. Isaac De Meyer. Dit beeld moest symbool staan voor de ‘Lente van de geneeskunde’ in de 19de eeuw en de realisatie van het tweede Sint-Janshospitaal op de site. Na een crowdfundingsactie bij de Montanusleden kon in 2021, in volle coronacrisis, het borstbeeld van deze chirurgijn-accoucheur ingehuldigd worden en aan de Stad Brugge overgedragen.
Burgemeester Dirk De fauw en schepen Nico Blontrock onthullen in 2021, in volle coronaperiode, het borstbeeld van dr. Isaac De Meyer op de Sint-Janssite.
Na een statutenwijziging in 2020 werden de nieuwe opdrachten van de algemene vergadering en het bestuursorgaan vastgelegd. Het bestuursorgaan bestaat nu uit: dr. William De Groote voorzitter, dr. Mario Schurgers ondervoorzitter, Ludo Meulebrouck secretaris en Baudewijn Oosterlynck penningmeester.
2021 – 2025
Van digitale lezingen naar volle zalen
Tijdens de corona-lockdown 2021 – 2022 werden de symposia vervangen door digitale lezingen, zoals: Van Pest tot Covid-19, De pest in Brugge, Vloethemveld, …
De symposiumactiviteit werd hervat met het dagvullend Lentesymposium over ‘Lichaamsversiering, -verminking en -verandering’.
De affiche van het eerste post-corona Lentesymposium in 2022.
Wegens de grote opkomst voor dit symposium werd besloten om voortaan zowel de Voorjaarsmeeting als het Lente- en Herfstsymposium te laten plaatsvinden in het auditorium van de Campus Vives, gevolgd door een receptie i.f.v. de convivialiteit onder de Montanusleden en -sympathisanten.
Voor onze symposia zijn we bijzonder verheugd om steeds meer dan 400 enthousiaste toehoorders te mogen begroeten.
Voor de voorjaarsmeeting 2025 over Prof. Dr. Sebrechts daagden meer dan 600 toehoorders op.
Vanaf 2025 zijn ook alle medisch-historische artikels die sinds 1996 verschenen in onze Tijdingen, digitaal beschikbaar.
Erfgoed
Montanus Code Rood
Bezorgd om de toekomst van het Brugs medisch-historisch erfgoed werd in 2024 de ‘Montanus Code Rood’ afgekondigd. Het doel hiervan is de beleidsmakers en de publieke opinie te sensibiliseren om zorgzaam om te gaan met dit uniek patrimonium.
De Sint-Jozefkliniek en de Minnewaterkliniek werden gered van de sloophamer. De Sint-Jozefkliniek wordt een woonproject, de Minnewaterkliniek wordt het Brugse stadskantoor.
Een ‘pluim’ voor de Stad Brugge, die na jaren van strijd door Montanus vzw het ‘Militair Hospitaal’ omvormde tot een geslaagde woonsite en de ‘OLVr. van Nazareth-Leprozenkapel’ prachtig restaureerde.
2026 – 2027
Het lustrumjaar
In haar lustrumjaar 2026 – 2027 hoopt Montanus vzw vooral het beeld voor de hospitaalzuster te realiseren en dit te plaatsen aan het trappenhuis aan de westgevel van het Hospitaalmuseum. De hospitaalzusters verdienen deze erkenning door de Bruggelingen voor hun eeuwenlange inzet voor de zieke en behoeftige stadsgenoten. Montanus vzw heeft voor de realisatie van dit beeld een succesvolle crowdfundingactie opgezet en hoopt dat, eenmaal de rust binnen de Musea Brugge is teruggekeerd, een rationeel overleg tussen de Stad Brugge, de Musea en Montanus mogelijk is, voor een snelle realisatie van het beeld.
Montanus vzw zal in 2027 voor de derde maal actief meewerken aan de Triënnale Brugge, waarbij het deugddoend is dat de curatoren van dit event zich volledig scharen achter de Montanusstelling, om via ons beeld hulde te brengen aan 600 dappere vrouwen.
Tijdens haar lustrumjaar 2026 – 2027 hoopt de vzw Montanus het bronzen beeld als hommage aan de hospitaalzusters te kunnen inhuldigen bij het Hospitaalmuseum.
De komende decennia
Het Collegium Medico-Historicum Brugense wil ook tijdens de komende decennia zijn medisch-historische exploratie verderzetten, met als inspiratie haar voorganger Thomas Montanus.
Juist daarom pleit de Montanus vzw bij de Musea Brugge opdat het grote schilderij van Philips Bernaerts uit 1677, ‘Montanus en de Eed der Chirurgijnen’, snel terug zou opgenomen worden in de collectie van het Hospitaalmuseum Brugge.
Dr. William De Groote
Voorzitter Montanus vzw, 11 november 2026
Thomas Montanus en de Eed der Chirurgijnen © Musea Brugge.
Schrijf mee aan de volgende hoofdstukken
Word lid van Montanus Brugge en ontdek de medische geschiedenis van Brugge van dichtbij.